Şema terapi nedir?

Şema terapi, psikolog Jeffrey Young tarafından geliştirilen bütünleştirici bir psikoterapi yaklaşımıdır. Bilişsel davranışçı terapinin temelleri üzerine kurulur; bağlanma kuramından, Gestalt ve yaşantısal tekniklerden ve psikodinamik yaklaşımlardan da yararlanır. Özellikle uzun süredir devam eden, tekrar eden ve kişinin "ben hep böyleyim" diye tarif ettiği örüntüleri anlamak için tasarlanmıştır.

Yaklaşımın merkezinde "erken dönem uyumsuz şemalar" kavramı bulunur. Şema, çocukluk ve ergenlik döneminde şekillenen; kişinin kendisi, başkaları ve dünya hakkındaki köklü inanç, duygu ve beden duyumlarından oluşan bir örüntüdür. Örneğin terk edilme, kusurluluk ya da yüksek standartlar gibi temalar etrafında biçimlenebilir. Bu şemalar, güvenli bağlanma, özerklik, duygu ve ihtiyaçları ifade edebilme, kendiliğindenlik ve gerçekçi sınırlar gibi temel duygusal ihtiyaçların yeterince karşılanmadığı deneyimlerle ilişkilendirilir. Şemalar tanıdık geldiği için kişi, çoğu zaman farkında olmadan, onları doğrulayan durumlara ve ilişkilere yönelebilir.

Şema terapide ayrıca "modlar" kavramı kullanılır. Mod, belirli bir anda etkin olan duygu, düşünce ve davranış durumunu ifade eder; kişi gün içinde farklı modlar arasında geçiş yapabilir. Terapide hangi şemaların ve modların etkin olduğunu fark etmek, bunların bugünkü ilişkilere ve kararlara nasıl yansıdığını anlamak ve karşılanmamış ihtiyaçlara daha sağlıklı yollar bulmak üzerine çalışılır.

Bu süreçte bilişsel teknikler, yaşantısal çalışmalar (örneğin imgeleme) ve davranış değişimine yönelik adımlar bir arada kullanılabilir. Terapist ile danışan arasındaki ilişki de sürecin önemli bir parçası olarak ele alınır. Şema terapi genellikle orta ve uzun vadeli bir çalışma olarak planlanır; sürecin biçimi ve süresi kişiye göre değişir.

Şema terapi, "neden hep aynı tür ilişkilere giriyorum", "başarılı olsam da neden yetersiz hissediyorum" gibi tekrar eden soruları olan kişiler için anlamlı bir çerçeve sunabilir. Yaklaşımın uygun olup olmadığı, ilk değerlendirme görüşmesinde ihtiyaçlar ve beklentiler konuşularak birlikte değerlendirilir. Bu çerçevenin günlük hayattaki karşılıklarına ilişki örüntüleri ve yetersizlik duygusu yazılarında değinilmiştir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı veya tedavi yerine geçmez.