Öfke
Öfke doğal bir duygudur; sorun, ifade biçiminin kişiye, ilişkilere ya da işe zarar vermeye başlamasıdır. Psikoterapide öfkenin ardındaki ihtiyaçlar ve sağlıklı ifade yolları üzerine çalışılır.
Öfke ne zaman çalışma konusu olur?
Amerikan Psikoloji Birliği (APA) öfkeyi tamamen olağan, çoğu zaman sağlıklı bir insan duygusu olarak tanımlar; tehdit karşısında harekete geçmemizi sağlar. Öfke iki durumda sorun hâline gelir: Yıkıcı biçimde dışa vurulduğunda ya da hiç ifade edilmeyip içeride biriktiğinde. Bu sayfadaki çalışma her iki durumu da kapsar.
- Orantısız patlamalar ve ardından gelen pişmanlık.
- Küçük şeylere sinirlenme, sürekli gerginlik hâli.
- Öfkeyi bastırma; küskünlük, iğneleyici tavır ya da bedensel gerginlik olarak dolaylı ifade.
- Öfkenin ilişkileri, iş hayatını ya da kişinin kendine bakışını olumsuz etkilemesi.
Öfkenin altındaki katman
Öfke çoğu zaman ikincil bir duygudur; altında incinme, utanç, çaresizlik, haksızlığa uğrama ya da görülmeme hissi bulunur. Öfke bu duyguların üzerini örter ve daha güçlü hissettirir. Bu yüzden "neye kızıyorum" sorusu kadar "bu öfkenin altında hangi ihtiyaç var" sorusu da önemlidir. Erken dönemde öfkenin nasıl karşılandığı (bastırılması, cezalandırılması ya da anlaşılması) bugünkü ifade biçimini etkileyebilir.
Beden ve tırmanma
Öfke bedende hızla yükselir: Kalp atışı hızlanır, kaslar gerilir, nefes sıklaşır. Tırmanmanın erken işaretlerini tanımak, tepki vermeden önce küçük bir ara açmayı mümkün kılar. Bu ara, öfkeyi yok etmez; ancak onu nasıl ifade edeceğimizi seçme fırsatı verir.
Psikoterapide nasıl çalışılır?
Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) çerçevesinde APA'nın da tarif ettiği birkaç beceri alanı üzerinde çalışılır: Gevşeme ve nefes teknikleriyle bedensel uyarılmayı düşürmek; "asla", "hep", "mutlaka" gibi mutlak düşünce kalıplarını ve "böyle olmak zorunda" türü talepleri gözden geçirmek; sorun çözme adımları geliştirmek; karşı tarafı dinleyerek savunmaya geçmeden iletişim kurmak; öngörülebilir tetikleyicilerle karşılaşma biçimini düzenlemek. Bu beceriler seans aralarında denenir ve birlikte gözden geçirilir.
Öfke tekrar eden ve kişinin "haksızlığa uğruyorum", "sınırlarım yok sayılıyor" gibi köklü inançlarıyla bağlantılıysa Şema Terapi çerçevesinde bu inançların kökenine bakılır. Tetiklenme anında devreye giren öfkeli ya da koruyucu modlar fark edilir; bunların ardındaki incinmiş tarafa yer açılır ve ihtiyacı doğrudan ifade etmenin yolları aranır. Hangi çerçevenin ağırlıklı olacağı ilk değerlendirmede birlikte belirlenir.
Acil durum: Öfke anında kendinize ya da bir başkasına zarar verme riski varsa lütfen ortamdan uzaklaşın ve 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.
Sık sorulan sorular
Öfke sorunu için psikoterapiye ne zaman başvurulur?
Öfke tepkileri ilişkilere, işe ya da kişinin kendisine zarar vermeye başladığında, sonrasında pişmanlık ve suçluluk tekrar ediyorsa psikoterapi bir seçenek olarak düşünülebilir.
Öfke çalışmasında ne yapılır?
Öfkenin tetikleyicileri, bedendeki tırmanma işaretleri ve öfkenin altındaki ihtiyaçlar birlikte incelenir; sağlıklı ifade yolları ve tırmanmayı erken fark etme becerileri üzerinde çalışılır. Yol haritası ilk değerlendirmede belirlenir.
Bu konuda online görüşme uygun mu?
Evet; görüşmeler Pendik'te yüz yüze ya da online yapılabilir. Hangisinin uygun olduğu ilk iletişimde konuşulur.
İlgili yazılar
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; tanı veya tedavi yerine geçmez.