Stres ve tükenmişlik

Stres, bir talep ya da tehdit karşısında bedenin ve zihnin verdiği doğal tepkidir. Kısa süreli stres işe yarar: Kalp hızlanır, kaslar gerilir, dikkat keskinleşir ve iş bitince beden yeniden dinlenme hâline döner. Sorun, bu tepkinin uzun süre kapanmamasıyla başlar. Sürekli stres altında kalan kişide kas gerginliği, baş ağrısı, uyku güçlüğü, sindirim yakınmaları, odaklanamama ve kolay sinirlenme görülebilir.

Tükenmişlik nedir?

Dünya Sağlık Örgütü tükenmişliği, iyi yönetilememiş uzun süreli iş stresinin sonucu olarak tanımlar ve üç boyutla tarif eder: enerjinin tükenmesi ya da bitkinlik, işe karşı zihinsel bir mesafe ya da olumsuz, alaycı bir tutum ve mesleki yeterlilik duygusunun azalması. Bu tanım özellikle iş yaşamına ilişkindir ve tükenmişlik tıbbi bir hastalık olarak değil, sağlığı etkileyen bir durum olarak sınıflandırılır. Benzer bir bitkinlik ve mesafe duygusu okul, bakım verme ya da ev yükü gibi alanlarda da yaşanabilir.

Erteleme ve sınırlar

Stres ve tükenmişlik çoğu zaman erteleme ile iç içe geçer: İş büyüdükçe başlamak zorlaşır, ertelendikçe baskı artar. Bunun arkasında "her şeyi kusursuz yapmalıyım", "hayır dersem hayal kırıklığı yaratırım" gibi düşünceler ya da dinlenmeyi hak etmediğine dair bir inanç olabilir. Bu düşünceler fark edilmeden, yalnızca zaman yönetimiyle sorunu çözmek güç olabilir.

Psikoterapide stres kaynaklarını ayırt etmek, değiştirilebilecek olanlarla değiştirilemeyecek olanları birbirinden ayırmak, gevşeme ve nefes becerileri geliştirmek, sınır koymayı denemek ve baskıyı besleyen düşünce kalıplarını gözden geçirmek üzerine çalışılabilir. Uyku sorunları ve erteleme de bu çerçevede ele alınabilir. Bu konuya dair çalışma biçimi çalışma alanları sayfasında kısaca anlatılmıştır; kendini sürekli eleştirme eğilimi için yetersizlik duygusu yazısına bakabilirsiniz.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı veya tedavi yerine geçmez.