Yeme bozuklukları
Beden algısı, beslenme alışkanlıkları ve duygusal yeme döngüleri; yiyecek ve bedenle kurulan ilişki psikoterapide, gerekli tıbbi takiple birlikte ele alınır.
Yiyecekle ilişki neden zorlaşır?
Yemek, yalnızca beslenme değildir; rahatlama, ödül, kontrol ya da ceza anlamı da taşıyabilir. Duygusal yeme, zor bir duyguyla baş etmek için yemeğe yönelmeyi ifade eder; kısa süreli bir rahatlama sağlar, ardından çoğu zaman suçluluk ve kontrolü yeniden ele geçirme çabası gelir. Bu çaba katı kurallara ve kısıtlamalara dönüştüğünde döngü güçlenir: Kısıtlama, aşırı yeme isteğini artırır; aşırı yeme, yeni kısıtlamaları doğurur.
ABD Ulusal Ruh Sağlığı Enstitüsü (NIMH), yeme bozukluklarını kişinin yeme davranışında ciddi bozulmalarla seyreden, tedavi edilebilir ancak erken fark edilmesi önem taşıyan durumlar olarak tanımlar. Bu durumlar bir tercih ya da irade meselesi değildir.
Beden algısı ve öz değer
Yeme güçlüklerinin önemli bir bölümünde kişinin kendine verdiği değer, bedeninin görünümüne ya da yediklerini ne kadar kontrol edebildiğine bağlanmıştır. Aynada görülen, çoğu zaman bedenin kendisinden çok ona yüklenen anlamdır. Bu nedenle çalışma yalnızca yeme davranışına değil, "yeterince iyi olmak" ile beden arasındaki bağa da odaklanır.
Tıbbi takip ve iş birliği
Yeme bozukluklarının tanısı hekim tarafından konur. Tanısı konmuş durumlarda psikoterapi süreci, ilgili hekimin yönlendirmesi ve iş birliğiyle yürütülür. Yeme davranışındaki bozulmalar bedeni doğrudan etkileyebildiğinden, fiziksel sağlığın hekim tarafından izlenmesi ve gerektiğinde bir diyetisyenle birlikte çalışılması sürecin güvenli ilerlemesi için önemlidir. İngiltere Ulusal Sağlık ve Bakım Mükemmeliyeti Enstitüsü (NICE) de yeme bozukluklarında beslenme danışmanlığının çok disiplinli bir yaklaşımın parçası olarak sunulmasını önerir. Psikoterapi bu takibin yerine geçmez; onu tamamlar.
Psikoterapide nasıl çalışılır?
NICE, yetişkinlerde yeme bozuklukları için yeme bozukluğuna odaklı Bilişsel Davranışçı Terapi'yi (BDT) önerilen seçenekler arasında sayar. Bu çerçevede, yeme davranışını sürdüren döngü birlikte haritalanır: Kısıtlama, aşırı yeme ve telafi davranışları arasındaki ilişki; yemeğe ve bedene dair katı kurallar; beden algısını besleyen düşünceler. Düzenli yeme örüntüsü oluşturmak, kuralları esnetmeyi denemek ve duygularla yemek dışında baş etme yolları geliştirmek çalışmanın pratik adımlarıdır.
Yiyecekle ilişki, kişinin kusurluluk, yüksek standartlar ya da kontrol ihtiyacı gibi köklü inançlarıyla iç içe geçtiğinde Şema Terapi çerçevesinden de yararlanılır; yeme davranışının hangi şemayla baş etme işlevi gördüğü ve altındaki karşılanmamış ihtiyaç ele alınır. Sürecin kapsamı, ilk değerlendirmede ve gerekli tıbbi takiple uyumlu biçimde birlikte planlanır.
Acil durum: Bayılma, göğüs ağrısı, şiddetli hâlsizlik gibi belirtiler yaşıyorsanız ya da kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa lütfen 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.
Sık sorulan sorular
Yeme bozukluğu için yalnızca psikoterapi yeterli mi?
Yeme bozukluklarında tıbbi takip önemlidir. Süreç, gerektiğinde hekim ve diyetisyen iş birliğiyle yürütülür; psikoterapi bu takibin yerine geçmez, onunla birlikte planlanır.
Tanım yok, yalnızca yemekle ilişkim zorlayıcı; başvurabilir miyim?
Evet. Psikoterapiye başlamak için tanı şart değildir. Duygusal yeme döngüleri ve beden algısı, tanı olmadan da çalışma konusu olabilir. Tıbbi değerlendirme gerektiğinde yönlendirme yapılır.
Bu konuda online görüşme mümkün mü?
Bu, ilk değerlendirmede birlikte kararlaştırılır; tıbbi takibin durumu da göz önünde bulundurulur. Acil bir durumda lütfen 112'yi arayın.
İlgili yazılar
- Bilişsel davranışçı terapi nasıl işler?
- Yetersizlik duygusu ve içimizdeki eleştirmen
- Psikolog mu, psikiyatrist mi?
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; tanı veya tedavi yerine geçmez.